پیش گفتار:

     آلوئه (Aloe) یکی از مهمترین و معروفترین گیاهان دارویی در عصر حاضر است. معروفیت این گیاه بی دلیل نیست و بخش عمده ای ازآن به واسطه تحقیقات فیتوشیمیایی، فارماکولوژیکی و بالینی ای است که از دهه 80 میلادی روی آن شروع شده و تا امروز ادامه یافته است. در این تحقیقات ترکیبات منحصر بفردی که دارای اثرات بالینی ویژه ای بالاخص روی پوست هستند کشف گردیده که داده های طب سنتی را در مورد این گیاه تایید و تکمیل می نماید. در این مقاله سعی می شود به شکل خلاصه و با ذکر رفرانس های معتبر از بهترین کتب و نشریات به کنکاشی دراین گیاه بپردازیم.

گیاهشناسی

     گیاه آلوئه با نام های علمی Aloe vera یا Aloe capensis یا Aloe barbadensis بومی آفریقا است و از آنجا به نقاط دیگر جهان مانند آمریکا و آسیا رفته و به خوبی کشت گردیده است(1). این گیاه در طب سنتی ملل مختلف از جمله ایران مورد مصرف قرار گرفته (2) و از آن با نامهای صبر زرد، صبر و چادروا نام برده اند. آلوئه ابتدا به واسطه شیرابه زرد رنگ آن به عنوان مسهل استفاده می گردید و امروزه متوجه شده اند که ترکیب اصلی این شیرابه ماده شیمیایی از جنس آنتراکینون گلی کوزیدها به نام آلوئین است(1). همچنین اثرات سودمند گیاه در درمان جراحات پوستی از زمان سقراط شناخته شده بوده و در قانون ابن سینا نیز به آن اشاره شده است(2). در این کتاب ذکر شده که ((صبر و عسل علاج اثر ضربت و شفابخش کژدمه چرکین است... اگر با شراب یا عسل باشد در علاج ورم پس و پیش و ورم ماهیچه های پهلوگیر زبان مفیداست. قرحه های (زخمهای) سرسخت را دوا می کند و بویژه اگر در پس و پیش عورت و بینی و دهان یا ناصور باشد))(2). اکنون مشخص شده که این اثرات بواسطه ژل شفافی است که در میانه برگهای گوشتی گیاه قرار دارد و ترکیب پیچیده ای از قندها، ویتامین ها، پروتئین ها ، چربیها وآنزیمها است.

ترکیبات

     عمده ترین ترکیبات شیرابه گیاه آلوئین A، آلوئین B، آلوئه امودین و آلوئه رزینهای A،B،C،D هستند که مهمترین اثر آنها مسهلی است و در حال حاضر در اروپا و آمریکا داروهای فراوانی از آن تهیه می گردد.

     ژل آلوئه که مایعی ویسکوز، شفاف وچسبنده است ترکیبی از آب، پلی ساکاریدهایی مانند آسه مانان، لیگنینها، مواد معدنی، ویتامین ها، چربیها، پروتئین ها و اسید سالیسیلیک است(2).

• اثر روی پسوریازیس: در یک مطالعه دو سویه کور، در کنترل با پلاسبو اثبات شده که عصاره برگ آلوئه به شکل موثری در کاهش علائم پسوریازیس مؤثراست (001/0 › p ). در این مطالعه 60 بیمار با پلاکهای مزمن خفیف تا متوسط پسوریازیس به طور تصادفی در دو گروه تقسیم شدند. یک گروه تحت درمان کرم پلاسبو و گروه دیگر تحت درمان کرم حاوی آلوئه قرار گرفتند. متوسط ایندکس سطح وشدت علامت (PASI) 3/9 بود (درگستره 8/4-7/16). بیماران بدون درمعرض نور قرار گرفتن، دارو را سه بار در روز برای 5 روز متوالی در هفته طی 4 هفته مصرف کردند و هر هفته تا 16 هفته متوالی از نظر کاهش علائم زخم، پوسته پوسته شدن، اریتم، ترشح ودرجه PASI بررسی شدند. نتایج نشان داد که در گروه آلوئه 3/83 درصد از بیماران دچار کاهش یا رفع علائم شده بودند در حالیکه این مقدار در گروه کنترل 6/6 درصد بود. پلاکها در گروه آلوئه 8/82 درصد و در گروه پلاسبو 7/7 درصد کاهش داشتند که در هر دو مورد تفاوت معنی دار بود (001/0 › P ). درجه PASI نیز در گروه آلوئه به متوسط 2/2 کاهش یافته بود (17).
  
  
• اثر در بهبود زخم: در یک مطالعه بالینی مشخص شده که ژل آلوئه طی 72 ساعت درمان، بهبودی خراش های پوستی را نسبت به گروه کنترل تسریع می کند (18). دراین تحقیق 18 داوطلب که دارای خراش پوستی بودند انتخاب شدند. 9 نفر با بانداژ پلی اتیلن اکساید استاندارد و 9 نفر با بانداژ اشباع از ژل آلوئه ورا تحت درمان قرار گرفتند. بعد از 24 تا 48 ساعت، گروه درمانی آلوئه ورا جمع شدن و کاهش ادم بیشتری را نسبت به گروه کنترل نشان داد. بعد از 3 تا 4 روز از درمان، گروه ژل آلوئه، خشکی و ترشح کمتری نسبت به گروه کنترل داشت و در 15 تا 16 روز بعد از درمان شکل گیری اپی تلیزاسیون درگروه آلوئه حدود 90 درصد و در گروه پلی اتیلن اکساید 40 تا 50 درصد بود.
  
  
• اثر در درمان سوختگی سطحی: در یک مطالعه بالینی 27 داوطلب با جراحت سوختگی سطحی در سطح کمتر از 20% در دو گروه درمانی قرار گرفتند. در یک گروه، درمان با بانداژ ژل پترولیوم و در گروه دیگر با بانداژ ژل آلوئه انجام پذیرفت. بعد از 21 روز درمان، تفاوت معنی داری در بهبودی زخم بین دو گروه به نفع ژل آلوئه مشاهده شد (002/0 › P) (19).
  همچنین در یک مطالعه متا آنالیز که با بررسی چندین پژوهش بالینی انجام گرفته، پیشنهاد شده که آلوئه ورا ممکن است در درمان سوختگیهای درجه یک و دو مؤثر واقع شود(20).
  
  
• اثر در درمان التهاب موضعی: در یک مطالعه بالینی مشخص شده که ژل آلوئه 5/97 درصد در درمان التهاب ناشی از تابش اشعه UVB قویتر از ژل 1 درصد هیدروکورتیزون عمل می کند (21).
  
  

نتیجه:

     تقریبا" می توان گفت اثرات ضد التهاب، التیام بخش پوستی وضد سوختگی های درجه 1 و 2 توسط ژل آلوئه طی مطالعات مکرر آزمایشگاهی و بالینی به اثبات رسیده است و علاوه بر آن این ژل بدلیل دارا بودن آب وپلی ساکاریدهای انحصاری، اثرات نرم کننده و مرطوب کننده دارد. به همین دلیل این ژل و محصولات حاصل ازآن برای درمان التهابات پوستی، کمک در درمان سوختگیهای درجه 1 و 2 ، التیام زخمها و خراشهای سطحی به خوبی مؤثر واقع می شود.
همچنین در درمان پسوریازیس، سرمازدگی عضو و درماتیت سبورئیک می تواند مؤثر واقع شود (22 ).

• ژل ترمیم کننده میپا با آلوئه ورا (Repairing Gel Mypa): این محصول حاوی 98 درصد ژل آلوئه است و به عنوان یک ترمیم کننده پوستی در سوختگیها، التهابات، خراشیدگیها و درماتیت سبورئیک به عنوان داروی اصلی یا کمکی مؤثر واقع می شود. همچنین این ژل به همراه یک فرآورده موضعی مانند دکسپانتنول و یا اوسرین در کنترل علائم پسوریازیس به شکل قابل قبولی مؤثر واقع می شود و شاید بتواند پیشرفتی در درمان این بیماری صعب العلاج ایجاد کند.
  
  
• کرم پای بچه میپا با آلوئه ورا: این کرم حاوی 60 درصد ژل آلوئه ورا است و بدون داشتن عوارض استروئیدهای موضعی و قویتر از هیدروکورتیزون موضعی در درمان التهاب، سوختگی، قرمزی و سوزش پای ناشی از ادرار یا پوشک گذاری بچه مؤثر واقع می شود.
  
  
• کرم شب، روز و دورچشم میپا با آلوئه ورا: این سه کرم با دارا بودن حداقل 50 درصد ژل آلوئه ورا به کمک سایرترکیبات مؤثر مرطوب کننده، شاداب کننده، پاک کننده، ضد چروک و ضد پف در مصرف شبانه روز زیبایی، شادابی و نشاط را برای چهره به ارمغان می آورد.
  
  
• کرم ضدچروک دست: با دارا بودن 50 درصد ژل آلوئه ورا، کافئین، مواد ضد چروک، آنتی اکسیدان و مغذی پوست، دست و ناخن را جوان، شاداب و زیبا نگاه داشته و از بروز چروک، پیری و لکه های روی دست جلوگیری و به حفظ انعطاف ناخن کمک می کند.
  
  
• کرم سفت کننده و فرم دهنده بدن (Body firming cream): این کرم علاوه بر ژل آلوئه ورا دو نوع عصاره گیاهی خاص از گیاه کوله خاس و Algae و مواد مؤثره ای دارد که با تقویت پوست، سبب جمع شدن و حفظ کشیدگی و الاستیسیته و رفع سلولیت شده و به حفظ اندام و زیبایی پوست و رفع جوشها و سیاهیهای پوست کمک می کند.
  
  
• گروه محصولات محافظ مو: این گروه حاوی حداقل 40% ژل آلوئه هستند و شامل سه نوع شامپو، نرم کننده مو، سه نوع ماسک مو، یک اسپری نرم کننده سریع (قابل استفاده در بیرون از حمام) و سرم ترمیم مو برای تقویت مو و درمان موخوره است. این مجموعه کلیه نیازهای مصرف کنندگان برای شستشو، تقویت، حالت پذیری و درخشندگی مو را برطرف کرده و زیبایی منحصر بفردی به مصرف کننده می دهد.

• PDR for Herbal medicin , 3 th edi , Thompson PDR at Montvale , 2004,16-22
  
  
• ابوعلی سینا، قانون درطب،ترجمه ع شرفکندی،انتشارات سروش، چاپ هفتم،1375،جلد2، ص 286-287
  
  
• Wang HH. & etal , Plant Med Mar, 1998,64(2),176-178
  
  
• Hatano T & etal , Chem Pharm Bull (Toyo) , 1999, 47(8) , 1121-7
  
  
• Sydiskis & etal, Antimicrob Agents Chemother , 1991 , 35(12),2463 -6
  
  
• Briggs C, Herbal Medicines : Aloe, CPJ/ RPC, 1995, 128:48-50
  
  
• Davis & etal , J. Am Podiatr Med Assoc,1987, 77(4), 165-169
  
  
• Godding EW. , Pharmacology , 1988, 36(1),230-236
  
  
• Shelton Rm . , Int J Dermatol , 1991, 30(10), 679-683
  
  
• Strickland M & etal , Photochem Photobiol , 1999, Feb, 69(2), 141-7
  
  
• Lee ck. & etal, Int. J Immuno Pharmacol , 1999, may, 21(5), 303-10
  
  
• Chitra & etal , Indian J Exp Biol , 1998, 36(9) , 896-901
  
  
• Davis RH, kabbani JM, maro NP, J AM Podiatr Med Assoc , 1991, 81(9) , 473-8
  
  
• Heggers JP & etal , J Altern Complement Med , 1996, 2(2), 271-277
  
  
• Hutter & etal , JNP, 1996, 59(5), 541-543
  
  
• Zachary LS. & Etal , J Hand Surg (AM) , 1987, 12(2), 240-245
  
  
• Syed TA & etal, Trop Med Int Health , 1996, 1(4), 505-9
  
  
• Fulton JE gr. , J Dermatol Surg Oncol, 1990, 16(5), 460- 467
  
  
• Visuthikosol & etal , J Med Assoc Thai, 1995, 78(8), 403-408
  
  
• Maenthaisony R & etal , Burns , 2007, 33(6), 713-8
  
  
• Reuter J & etal , Skin Pharmacol Physiol , 2008, 21(2), 106- 10
  
  
• Faily A & Namazi Mr, Ital Dermatol Veneveol , 2009, 144(1), 85-91